Menstruacja

Strona 1 z 2

Cykl menstruacyjny kobiety jest wynikiem niesłychanie delikatnie wyważonego procesu wymiany informacji między podwzgórzem (obaszarem mózgu), przysadką mózgową, jajnikami i macicą. Nośnikami informacji są substancje zwane hormonami, związki chemiczne wyprodukowane przez gruczoły znajdujące się w organizmie kobiety, przenoszone w układzie krwionośnym, by wywrzeć pożądny wpływ na działanie narządu znajdującego się na drugim krańcu ciała.

Procesy te są najwyraźniej wzajemne od siebie i powiązane ze sobą, lecz dla uproszczenia zagadnienia można rozważyć trzy oddzielne skłądniki cyklu hormonalnego kobiety:
- pomiędzy podwzgórzem, przysadką mózgową i jajnikami (cykl hormonalny)
- rozwój pęcherzyka Graffa - zawierającego komórkę jajową i następnie ciałka żółtego, z otoczki pęcherzyka pozostającej po wydostaniu się komórki jajowej na zewnątrz (cykl owulacyjny lub jajnikowy)
- cykl endometrialny lub maciczny
Wymienione powyżej poszczególne składniki zostaną omówione oddzielnie, należy jednak pamiętać, iż w rzeczywistości składają się one na nierozerwalną całość cyklu aktywności płciowej i gotowość organizmu kobiety do podjęcia funkcji rozrodczych.

CYKL HORMONALNY
Podwzgórze wyzwala jeden rodzaj hormonu, gonadolibernę (GnRH), który pobudza przysadkę do wytworzenia dwóch różnych hormonów: lutotropiny (LH) i folitropiny (FSH), wpływających na funkcjonowanie jajników. Podczas (lub nawet bezpośrednio przed rozpoczęciem) menstruacji zaczyna wzrastać poziom hormonu folikulotropowego FSH, co inicjuje w jajnikach proces powstawania i rozwoju jednego lub więcej pęcherzyków Graafa, wypełnionych przejrzystym płynem, w którym dojrzewa komórka jajowa. Ścianki pęcherzyka utworzone są z komórek, które w odpowiedzi na stymulację FSH wytwarzają estrogen, hormon żeński odpowiedzialny za zdolność kobiety do osiągania stanu podniecenia seksualnego i za rozwój drugorzędnych cech płciowych. W reakcji na wzrastający poziom FSH jeden z pęcherzyków zaczyna dominować, jego tempo rozwoju powoduje, iż wyprzedza pozostałe; ten pęcherzyk wytwarza wzrastające wciąż ilości estrogenu, a informacje o wzroście poziomu tego hormonu, dotarłszy do przysadki mózgowej, powodują zmniejszenie produkcji hormonu FSH.

Po pewnym określonym upływie czasu, o ile produkcja estrogenu utrzymuje się na jednolicie wysokim poziomie, przysadka mózgowa reaguje jednorazowym wytworzeniem wysokiej dawki lutotropiny LH (napływ pik LH), która inicjuje końcowe procesy dojrzewania komórki jajowej i przygotowywuje ją do zapłodnienia, zapoczątowując łańcuch wydarzeń, prowadzących do jajeczkowania (pęknięcie pęcherzyka Graafa, uwolnienie komórki jajowej); zjawisko to ma miejsce po upływie około trzydziestu godzin od chwili wytworzenia hormonu. Napływ LH daje sygnał do przetworzenia resztek pęcherzyka Graafa w ciałko nazwane żółtym (corpus luteum), które w uzupełnieniu do hormonu wytwarzanego dotychczas przez pęcherzyk, estrogenu, zaczyna wytwarzać także duże ilości progestrogenu.

Ciałko żółte ma ograniczoną żywotność, chyba iż dojdzie do zapłodnienia i ciąży. W takim przypadku utrzymuje ono poprzedni poziom produkcji estrogenu i progestrogenu. W innych okolicznościach przestaje wytwarzać hormony, a gwałtowny spadek poziomów tych substancji w organizmie stanowi dla przysadki sygnał do rozpoczęcia produkcji FSH, zapoczątkowując tym samym nowy cykl hormonalny.

CYKL JAJNIKOWY
Noworodek płci żeńskiej w chwili przyjścia na świat wyposażony jest już w określoną i skończoną liczbę komórek jajowych, stanowiących zapas na całe przyszłe życie zdolnej do podjęcia czynności rozrodczych kobiety. Komórki te otacza warstwa komórek nabłonka pęcherzykowego (komórek ziarnistych); w stanie przetrwalnikowym określa się je mianem pęcherzyków pierwotnych. Oczekują one na sygnał, który wyrwie je z uśpienia - dziesięć, dwadzieścia, trzydzieści, czterdzieści lub nawet pięćdziesiąt lat później. Liczbę gotowych do dojrzewania pęcherzyków przechowywanych w jajnikach dziewczynki zaczynającej doświadczać drugorzędowych oznak rozwoju seksualnego (przekwitania) szacuje się na około czterysta tysięcy; każdy z nich zawiera jeden oocyt, czyli jajo. Co miesiąc zaczyna się rozwijać mniej więcej tysiąc pęcherzyków, niezależnie od tego, czy kobieta miesiączkuje, zażywa pigułkę hormonalną, próbuje zajść w ciąże, jest ciężarna czy karmi piersią. Początkowe etapy dojrzewania pęcherzykówwydają się zachodzić niezależnie od jakiejkolwiek zewnętrznej stymulacji hormonalnej. Gdy osiągają one pewne zaawansowanie w rozwoju, wypełniają się płynem rozsuwającym komórki, co prowadzi do utworzenia jamy pęcherzyka. Część komórek tworzy wzgórek jajonośny wypuklający się do pęcherzyka, odsunięte od jaj komórki tworzą warstwę ziarnistą. Jest to równocześnie chwila, w której dalszy proces dojrzewania pęcherzyków uzależniony jest od wciąż rosnących dawek FSH. Ten z licznych pęcherzyków, który w chwili, gdy poziom FSH zaczyna wzrastać, znajduje się w najbardziej zaawansowanym stadium rozwoju i osiągnął największą dojrzałość zaczyna dominować nad pozostałymi, a tempo jego dalszego wzrostu i dojrzewania pozostawi niebawem daleko w tyle rozwój pozostałych pęcherzyków. Dominujący pęcherzyk wytwarza rosnące ilości estrogenu, a znajdujący się wewnętrz pęcherzyka oocyt stanowi tę komórkę jajową, która została przez los wyznaczona do jajeczkowania. Pozostałe dziewięćset dziewięćdziesiąt dziewięć pęcherzyków ulegnie atrofii, obumrze, nie uwalniając nawet znajdującego się wewnątrz nich oocytu.

Jak już zaznaczyliśmy, gdy dominujący pęcherzyk osiągnie pewien określony etap rozwoju, zaczyna on wytwarzać rosnące ilości estrogenu, co po oznaczonym upływie czasu pobudza przysadkę mózgową do wyzwolenia napływu hormonu lutotropiny LH. Hormon ten inicjuje ostateczne fazy dojrzewania komórki jajowej, przygotowując ją do zapłodnienia, wywołuje pęknięcie pęcherzyka Graafa i uwolnienie jaja, a następnie kieruje pęcherzyka w ciałkożółte. Ciałko żółte ma ograniczoną żywotność, utrzymując aktywność przez około dwanaście dni, w czasie których produkuje zarówno estrogen, jak i progestron. Jeśli po upływie tego czasu nie otrzyma sygnału o zapoczątkowniu ciąży, zaprzestaje produkcji hormonów i przemienia się w ciałko białawe, które stopniowo zanika, tworząc na powierzchni jajnika niewielką bliznę. Wczesna ciąża powoduje wytworzenie przez odpowiednie komórki hormonu hCG (ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej), który stymuluje ciałko żółte do nie słabnącej produkcji estrogenu i progestrogenu, koniecznych dla utrzymania ciąży. W takiej sytuacji ciałko żółte będzie kontynuować swoją czynność wydalniczą aż do ukończenia pierwszego trymestru ciąży. Pierwsza faza cyklu jajnikowego, polegająca na dojrzewaniu pęcherzyków, trwająca aż do chwili jajeczkowania, określana jest mianem fazy folikularnej (odnosząc się do wydarzeń zachodzących w jajniku) lub fazy proliferacyjnej (odnosząc się do zmian zachodzących w błonie śluzowej macicy), a następna, od chwili jajeczkowania do pojawienia się krwawienia miesiączkowego, zwana jest fazą lutealną. Trzecia faza - krwawienie miesiączkowe - określana bywa fazą "menstruacjyjną".

«PoczątekPoprzednia12Następna Ostatnie»