Ocena genetycznych predyspozycji do wystąpienia raka piersi i raka jajnika

Strona 1 z 4

Dane epidemiologiczne wskazują, że co czwarty Polak, co czwarta Polka zachorują w ciągu swego życia na nowotwór złośliwy. Można więc oszacować, że spośród obecnie żyjących niemal 40-stu milionów Polaków, około 10 milionów zachoruje na tę chorobę, jeśli nic znacząco nie zmieni się w profilaktyce.

Nowotwory złośliwe są drugą przyczyną zgonów po chorobach układu krążenia. Są one przyczyną zgonu co piątego Polaka. Wśród kobiet najczęstszą przyczyną zgonu do 65 roku życia są nowotwory złośliwe. Wśród mężczyzn, są one pierwszą przyczyną zgonu w wieku od 0-20 lat. Biorąc pod uwagę odwrotne trendy umieralności, wzrostowy dla nowotworów złośliwych i obniżający się dla chorób układu krążenia, należy przewidzieć, że w XXI wieku nowotwory złośliwe będą główną przyczyną zgonu Polaków w młodym i średnim wieku.

Rak piersi jest najczęstszym nowotworem u kobiet w krajach rozwiniętych. W Polsce stanowi ponad 20% wszystkich nowotworów złośliwych u kobiet, a w wieku 40-55 lat jest pierwszą przyczyną zgonów. Co roku notuje się 12.000 nowych przypadków raka piersi z czego niemal 5000 kończy się śmiercią. Rak jajnika stanowi ponad 5% wszystkich rozpoznań nowotworów u kobiet i jest przyczyną 5% zgonów w przebiegu chorób nowotworowych. Jedną z przyczyn tak dużej umieralności z powodu tych nowotworów jest małą liczba badań przesiewowych, w tym badań genetycznych, dzięki którym można by rozpoznawać osoby obarczone ryzykiem genetycznym.

W Polsce ponad 50% nowo rozpoznanych przypadków raka piersi zalicza się do stanów zaawansowanych, a tylko ok. 20-30% do pierwszego stopnia zaawansowania. Dla porównania, w Stanach Zjednoczonych rak piersi w pierwszym stopnia zaawansowania stanowi 50-60% przypadków, a w Szwecji aż 80%.

W ostatnich latach nastąpiło istotne przyspieszenie w badaniach nad genetycznymi uwarunkowaniami nowotworów. Istnieje możliwość wykonania testów genetycznych np. dla określenia charakterystycznych mutacji w genach BRCA1 i BRCA2 oraz określenie podwyższonego ryzyka zachorowania na nowotwory na podstawie wywiadu (ankiety). Obok tych badań powinny być prowadzone programy wykrywcze (np. skryningi mammograficzne).

Jak podało pismo "Lancet", w ciągu ostatnich dwudziestu lat dzięki programom profilaktycznym prowadzonym w Wielkiej Brytanii i USA liczba zgonów na raka piersi zmniejszyła się tam o 18-22%.

Podczas gdy w Szwecji umieralność z powodu rak piersi w latach 1959 – 1995 szybko spada, w Polsce dramatycznie wzrasta. Przewiduje się, że jeśli w Polsce nie wprowadzi się na szerszą skalę profilaktyki, w tym badań genetycznych, to w roku 2010 na raka piersi zachoruje ponad 17.000 kobiet z czego ponad 6.000 umrze. Rak piersi i jego prawie 50 procentowa śmiertelność będzie głównym problemem zdrowotnym kobiet w niedalekiej przyszłości. Jest to zjawisko bardzo niepokojące, świadczące o nieefektywności systemu wczesnego wykrywania tego nowotworu w Polsce.

Wystąpienie mutacji a ryzyko zachorowania na nowotwór
Wystąpienie mutacji w genie BRCA1 i/lub BRCA2 silnie predysponuje do zachorowania na nowotwory piersi, jajnika oraz w mniejszym stopniu na nowotwory prostaty, okrężnicy, krtani i trzustki. Kobiety z mutacjami w tych genach obciążone są ryzykiem zachorowania na raka piersi do siedemdziesiątego roku życia wynoszącym ponad 80%, a na raka jajnika równym 40%. Rozpoznanie osób ze zwiększonym ryzykiem genetycznym zachorowania na nowotwory ma więc istotne znaczenie dla ratowania ich życia.

Samo stwierdzenie mutacji nie oznacza jeszcze wystąpienia choroby nowotworowej, ale informuje o tym, że organizm nosiciela mutacji w genach BRCA1 i/lub BRCA2 jest silnie predysponowany do zachorowania na nowotwór. Dzięki badaniom genetycznym ryzyko zachorowania na raka np. jajnika można zmniejszyć aż o połowę. Szacuje się, że nosicielek mutacji w genach BRCA1 i BRCA2, powodujących skłonność do raka piersi i raka jajnika, może być nawet 200 tysięcy Polek.

Rak piersi i rak jajnika, podobnie jak wszystkie inne nowotwory złośliwe mogą rozwijać się na skutek nagromadzenia mutacji w genach regulujących podziały komórkowe. Mutacje te mogą być dziedziczone. Biorąc pod uwagę wszystkie kobiety w Polsce średnio jedna na 14 kobiet zachoruje na raka piersi, a jedna na 100 kobiet na raka jajnika. Przy wystąpieniu mutacji w genach BRCA prawdopodobieństwo zachorowania wzrasta dramatycznie, odpowiednio do 59% i 16% w wieku 40-50 lat oraz 82% i 40% przed 70 rokiem życia. Jedną z konsekwencji tak drastycznego zwiększenia ryzyka w przypadku wystąpienia mutacji jest również przesunięcie czasowe momentu zachorowania. O ile w całej populacji szczyt zachorowań na raka piersi ma miejsce w 57 roku życia, o tyle nosicielki mutacji chorują o 17 lat wcześniej, czyli nawet już w wieku 40 lat lub wcześniej.

W połowie lat 90. po raz pierwszy ustalono silny związek mutacji w genach BRCA1, BRCA2 (nazwa genów od BReast CAncer – rak piersi) z rodzinnym występowaniem nowotworów piersi. Prawidłowe kopie tych genów, biorą udział w kontroli podziałów komórkowych (proliferacji), w tym komórek nabłonka gruczołowego sutka - wyściełającego przewody mleczne oraz komórek nabłonka pokrywającego powierzchnię jajnika (geny supresorowe transformacji nowotworowej). Mutacje w tych genach powodują ich wyłączenie, a tym samym upośledzenie systemu kontroli podziałów komórkowych, czego skrajnym efektem jest niekontrolowana proliferacja nowotworowa. Mutacje w genach BRCA1 i BRCA2 zwykle nie stanowią bezpośredniej przyczyny zezłośliwienia komórek, ale predysponują do zmian nowotworowych przez upośledzenie supresorowych (hamujących) systemów kontroli podziałów komórek, które w warunkach kancerogennych (np.: stosowanie hormonów, promieniowanie jonizujace) przestają prawidłowo funkcjonować.

«PoczątekPoprzednia1234Następna Ostatnie»